Een van de oudste hotels was Hotel Vrijheid. Gesitueerd aan het begin van de Blijhamsterstraat gaf dit vanuit Blijham de toegang tot de stad.
Daarvoor passeerde men eerst de spoorwegovergang, die aan de overzijde van de weg loopt. Deze kaart dateert van omstreeks 1904 en verkeer was er nog niet.
Op de weg staat nonchalant een koetsje geparkeerd.
Dat Hotel Vrijheid aan een druk kruispunt was gelegen, kan men nog wel zien aan het busstation aan de achterkant. Aan de voorzijde staat een fraaie bus te wachten op reizigers. In het aangebouwde gedeelte kon men, tijdens het wachten op de bus, nog rustig een kopje thee drinken. Vandaag de dag is hierin een Chinees restaurant gevestigd.
De Emmasingel (Wilhelminasingel) omstreeks 1930. Op de achtergrond rechts weer Hotel Vrijheid, gezien van de achterkant. Hier lagen de tramrails van de O.G. (01 Graitje), waarvan de remise aan de Wilhelminasingel stond. Mijn overgrootvader Harm Garrelds (met hoed) was stratenmaker en is bezig de weg te fatsoeneren.
Wanneer je Hotel Vrijheid de rug toedraait en vervolgens de spoorwegovergang naar Nieuweschans oversteekt, dan kom je uit op de Blijhamsterweg. Hier liep nog een tram richting Bellingwolde langs fraaie bomenrijen, die inmiddels alle verdwenen zijn. Let ook eens op de fraaie lantaarnpaal met wandelende dame.
Als je de Blijhamsterstraat verder inliep, passeerde je onderweg de monumentale huizen van Mr. Cannegieter en Roelof Phaff. Op de kruising met de Liefkenstraat stond een Gerechtsgebouw met daar tegenover, verscholen achter de Flamingo Bar, gevangenis
De Noorderschans. Vooraan links kon je ijsjes kopen bij Pietje de Heer,
die in de wijde omtrek bekend was.
Als we de BIijhamsterstraat vervolgen richting Marktplein dan zien we veel winkels.
Hier waren onder andere Meubel Kok, Johan Flint en modezaak Kroon gevestigd.
Verder nog een fietsenzaak en een speelgoedwinkel.
Inmiddels is de buurt verpauperd. Op de achtergrond zien we de NH kerk op het Marktplein, nadat we nog de kruising Carolieweg en Beersterstraat zijn gepasseerd.
Als we bij de vorige kaart van de Blijhamsterstraat voor de boekhandel rechtsaf slaan, komen we in de Engelschestraat. Deze buurt heette de Wevershom.
In vroeger tijden lag deze Wevershom blijkens een oude gemeentekaart nog juist
binnen de bestaande vestingwal.
Na nog een keer afslaan bereiken we de Engelschelaan met aan weerszijden woningen voor minder draagkrachtigen. Verderop richting Oranjestraat was eerst een ulo-school gevestigd. Later werd de mulo-school verplaatst en ging de naam over in Rijkskweekschool en aan de overzijde het gymlokaal van BATO.
Op deze kaart zien we dat het kerkhof al verdwenen is en het plein afgedekt is met keitjes. Rond de NH kerk uit 1275 wordt jaarlijks de Adrillen gehouden.
In betere tijden stond de markt vol vee en met handjeklappen werd de deal afgesloten.
In de jaren vijftig van de vorige eeuw stonden hier de bodewagens en kon je vracht aanbieden voor vervoer naar omliggende dorpen.
Dit is de andere kant van de NH kerk met uitzicht op de vroegere toren De “Olie Witte”. Aan deze kant staan veel cafés waar de aankopen op de Adrillen met een jenevertje
met suiker werden beklonken. Rechts heeft later een politiebureau gestaan,
maar dat is inmiddels ook verdwenen. Gebleven zijn de witte huizen bij
de doorgang naar de Torenstraat.
We verlaten het Marktplein en komen op de Burg. Schönfeldsingel. Voor ons de tuin van Hotel Dommering en de zijkant van de zalen. Dansles kreeg je van Lientje Wolters.
Op Bevrijdingsdag 1955 ging de lagere schoolklas naar de film met als traktatie een bevrijdingsbeker vol oranje snoepjes. Zondags waren er cowboyfilms met Frank Sinatra, Ronald Reagan of Roy Rogers.
Voor 1931 lag hier de Oosterhaven. In de verte zien we Houthandel Post. Hier kwamen coasters vol boom stammen uit Zweden om, na een tijdje in het water te hebben gelegen, te worden verzaagd tot planken. Rechts de stallen van Oldambster Herberg, waar Pieter Schriever de paarden verzorgde en je water uit de kraan mocht drinken.
Als je richting Houthandel Post loopt, kom je bij de Beersterweg. Daar lag een draaibrug en menigeen moest hier wachten op de kleischuiten (bekend als klaaiproamen), die er doorvoeren om klei naar Steenfabriek Strating te brengen. Rechts het schitterende huis van de familie Post uit 1915. Deze buurt werd Poststille genoemd.
De Burg. Schönfeldsingel ter hoogte van de Mr. J.F. Viëtorstraat.
Op de achtergrond de gashouder van de gasfabriek uit 1897.
Er werden zogenoemde gasmunten verkocht en die waren goed voor 1m3 gas.
Door de controleur werd de gasmunthouder thuis geleegd en kreeg je één nieuwe munt
en werd de houder van een loodje voorzien zodat je niet kon sjoemelen.
Links op de vorige en rechts op deze kaart staat de kerk van de Doopsgezinde Gemeente en, vol in beeld, het Badhuis. Dit werd beheerd door de heer Smook. Hij controleerde nauwgezet welk bad niet bezet was en na het noteren van de tijd mocht je naar binnen. Met luide stem zorgde hij er ook voor datje op tijd weer buiten stond.
Langszij het badhuis is de Schortinghuisstraat en kom je in de Gassingel.
Dit oude RK Ziekenhuis uit 1926 werd gerund door nonnen.
Bezoekers van patiënten moesten zich voor in de hal verzamelen en werden opgeroepen door de conciërge die een bezoekerskaart uitreikte. Ernaast staat de St. Vitusschool,
waar menig katholieke leerling zijn basisopleiding ontving.
De Boschstraat richting de Venne. Aan deze straat stond Drogisterij Bloem met een mooie gaper aan de gevel. Verder het Groene Kruis gebouw, waar ook de schoolarts zitting had en beroemd en berucht was, omdat je als kind op je hand moest blazen en hij dan in je broekje keek. Rechts stond de Joodse synagoge.
Als we van de Boschstraat naar de weg tussen de bossen, richting Steringa Kuiperweg gaan, kom je over de Hoogklei. Rechts staat de Hoogkleischool, met daarnaast de woning van de ‘hoofdmeester’. Voor de winkel naar rechts de Hoogstraat in en dan kom je in de Vierwindenbuurt die rond 1900 werd aangelegd.
Doorlopend richting het Sterrenbos komt men op de Boschsingel. Links stond de oude bewaarschool. Achter de school was een open plek in het bos met een ronde bank, waar op zaterdagavond het Leger des Heils zijn diensten hield. Aan de overzijde stond de Schippersbeurs, waar schippers terechtkonden voor vracht.
De Boschsingel richting Engelstilstraat. Links (niet zichtbaar) staat een notabele stenen zitbank en rechts kwam later een bakkerij. Verkeer was er in het stempeljaar van de kaart in 1926 nog niet; later snelde hier de ambulance van Garage de Grooth doorheen, richting de nieuwe autoweg, als er weer eens een ongeluk was bij de brug.
De Boschsingel vanaf de Engelstilstraat. Op de weg staat, moederziel alleen, een venter met een hondenkar. Links de woning van Lange Tinus, die leraar was op de mulo-school aan de Gassingel. Rechts is de ingang van het Sterrebos, met rechts een muziekkoepel die regelmatig in het bos werd verplaatst.
Vanaf de Boschsingel kwam je in de Verlengde Noorderstraat. Aan de rechterzijde heeft Klaas Nuninga gewoond, die zijn voetbalcarrière begon bij WW Op de plek waar de fotograaf stond, was links de glashandel van schilder Uil. Ook het hoofd van de Dwingelowegschool, de heer Uildriks, woonde aan de linkerzijde.
De Boschsingel met de Raad van Arbeid. Later was hierin het belastingkantoor gevestigd. Links van het witte huis aan de rechterzijde is de ingang naar het bos met zijn hertenkamp. In het witte huis was de praktijk van (onder anderen) dokter Salverda gevestigd en daarnaast staat de woning van de burgemeester.
Tegenover de woning lag ooit een vijver waar menig kind de vissen bewonderde.
Het kruispunt Pottebakkerstraat-Steringa Kuiperweg met op de hoek de winkel van de heer Veldman. Naast deze kruidenierswinkel was de bakkerij van de heer De Wit. Aan de rechterzijde was de Potterbakkerschool gelegen, met de gymzaal. De leerlingen van de Dwingelowegschool gingen hier lopend naar toe om te kunnen gymnastieken.
Op hetzelfde kruispunt begint de Watertorenstraat. De huizen rechts zijn, na enige aanpassingen, nog steeds intact. De fraaie watertoren stamt uit 1903. Het onderhoud gebeurde door de heer Bieseman, die ernaast woonde. Op de achtergrond de fabriekshallen van de Noord Nederlandsche Machinefabriek (Noord Ned.)
en daartussen in de spoorlijn naar Groningen.
De Gasthuislaan met aan de linkerzijde Huize Avondrust. Dit was feitelijk een armenhuis en gebouwd halverwege de negentiende eeuw. In de volksmond heette dit ‘’t Waarkhoes’ en door zijn donker uiterlijk was menig kind bang om er langs te lopen. In de verte staat de molen van aan de Grindweg. S. Westerhuis was hierop de laatste molenaar.
In de Hofstraat liggen mijn roots. Hieraan en aan de Achtermolenhomderweg staan woningwetwoningen. Op de hoek de kruidenierswinkel van Faber en later van Jansen.
Op het pleintje speelde de jeugd uit deze kinderrijke buurt. Er werden onder andere speelkaarten van sigarettendoosjes gemaakt. Op Oudejaarsavond was dit een verzamelplaats van bijeen gesleepte materialen uit de omgeving.
De Burg. Engelkenslaan (voorheen Engelscheweg) in gerenoveerde stijl omstreeks 1939. Daarvoor bestond deze straat uit twee bomenrijen met aan weerszijden een sloot waarover bruggetjes lagen om de huizen te bereiken. In de verte het Sterrenbosch en in het tweede huis rechts woonde de heer Wiersema, hoofd van de mulo-school.
De Sint Vitusholt begin jaren vijftig. We staan ter hoogte van de graansilo van Jansen en kijken in de richting van de spoorwegovergang. Rechts het Maintebos (Mandjebos) met hertenkamp. De jeugd van over de spoorlijn liep hierlangs naar het zwembad aan de ‘zevende laan’. Het was een open bad waarin je ’s morgens vissen zag, voordat je gewapend met een ijzeren busje en houten plank zwemles kreeg.
De St. Vitusstraat richting Noord Ned. uit 1898. Doorlopend kwam je over het terrein van deze fabriek en kon je ijzerkrullen rapen die op een hoop lagen.
Achter de St. Vitusstraat links, was een grote kuil met daarin speeltuin De Garst.
Een zeer populaire speeltuin waar het liedje ‘Af en toe gaan pa en moe, met ons naar de speeltuin toe’, vaak te beluisteren viel.
De Garstestraat hoek Liefkendwarsstraat. Links kruidenier M. v.d. Veen die er, volgens het reclamebord, onder meer Groninger koek, suiker, drop en sigaren verkocht. Deze opname is van omstreeks 1906. Aan de overzijde was de Marktkamp. Buiten de handkar was er nog geen verkeer en de agent op de foto had dus nog niet veel te doen.
Een mooie foto van het station met tram omstreeks 1933, zoals op de kaart vermeld staat. Ook komen er al auto’s in het straatbeeld. In grote lijnen is het stationsgebouw na 140 jaar nog hetzelfde, maar de charme is er af. Binnen de restauratie, de eerste en tweede klasse en op het perron moest men in het bezit zijn van een perron kaartje.
Hier nog een foto van het station omstreeks 1950, met de bekende GADO-bussen prachtig in beeld. De bussen staan hier nog voor het station maar kregen
later een eigen parkeerplek, links van de ingang van het station.
Ook verrees hier een klein wit kantoortje.
De Stationstraat (voorheen Nieuweweg) ter hoogte van de plek waar Garage de Grooth stond. Aan deze straat prachtige herenhuizen, waarvan er ook nu nog vele staan. Deze opname is uit het jaar 1929. Aan deze straat woonde rechts Lientje Wolters van de dansschool en de familie Strating huisde aan het einde, tegenover Hotel Royal York.
De Torenstraat omstreeks 1929 met veel volk op de been. Foto’s maken was in die tijd ook iets bijzonders. Deze foto is op het kruispunt van de Carolieweg, met links Drogisterij Albert Ufkes die er jaren was gevestigd. Rechts woonde kapper Fröling.
Op deze foto is goed te zien dat hier Hotel met Café Restaurant De Wintertuin stond.
Later was hierin het GAK-kantoor gevestigd.
De Torenstraat omstreeks 1913 gezien vanaf Hotel Wisseman (Dommering). Kenmerkend zijn de gaslantaarn op het kruispunt en de tramrails. Op de voorgrond een handkar van P(ieter) Bertus uit de Hofstraat. Geheel links Hotel De Nederlanden uit 1868 en achter de handkar zien we de luifel van de bakkerij op de hoek naar het Marktplein.
De Tromplaan beginjaren vijftig. Rechts zien we de kenmerkende huizen in het wit en links de Tromplaanschool. Hieraan speeltuin Bovenburen, want de wijk was zeer kinderrijk.
In deze jaren werd de omgeving tussen Bovenburen, de Oudewerfslaan,
Grindweg en Zandpad volgebouwd. Kenmerkend voor veel woningen was het lavet,
een ronde kom op een verhoging als bad.
Bovenburen zoals velen het niet meer zullen kennen. Deze lange weg loopt vanaf de Grindweg naar de Beersterweg. Op deze foto zijn nog de sloten met de bruggetjes te zien, die eindjaren vijftig werden gedempt om plaats te maken voor een betonweg.
Aan deze weg woonde ook groenteman Toren, die met een hondenkar zijn groente
aan de vrouw bracht.
Richting Heiligerlee kwam men via de Drekstoupe en het Winschoterdiep langs Uitspanning De Hessenbril. Hier buigt het Winschoterdiep zich linksaf richting Heiligerlee. Op deze foto, die in 1938 verstuurd werd, zien we onder andere de A-l 1157,
een busje van Deimans’s Autodienst. Later waren stalling en garage bij Molen Bergh tegenover de Poelkenbrug, die daar over het diep lag.
De Emmastraat vanaf de Stationsweg gezien. Aan deze straat staan ook nu nog prachtige herenhuizen. De auto in de straat is vermoedelijk van de dokter, die jarenlang rechts heeft gewoond. Een bekende dokter uit de jaren vijftig was Dr. Sybesma. Rechtsaf ga je de Paul Krugerstraat in en linksaf, bij de auto, de Burg. Venemastraat.
De Garst omstreeks 1911, vanaf de spoorwegovergang gezien. Rechts stonden enorme beukenbomen en na het prachtige woonhuis linksaf, kwam je in de Pekelderstraat met strovervoerder Uffen. Op de Garst liep een tram richting de Pekela’s.
Verderop waren enkele smederijen.
Een kiekje omstreeks 1926 ter hoogte van het Stadhuis uit 1895. Men ziet de stompe toren in de Torenstraat. Rechts was Groenevelds Bank gevestigd. Linksaf bij Sporthuis Cohen, bereik je het Gymnasium en de hbs in de Joh. Modastraat.
Naast Cohen de ijssalon en lunchroom van Deiman.
Hier Hotel Dommering omstreeks 1900, met een ‘wachtende’ koets. Ernaast was eerst een apotheek en later het kantoor van de Winschoter Courant. Achter de ramen stond het laatste nieuws aangeplakt. Rechts de ingang naar de bioscoop, waar onder andere Amicitia zijn operettes had en Akivo toneelvoorstellingen gaf aan de schoolgaande jeugd.
In het midden van de Langestraat stond Theater Scala, zoals het eerst heette. Deze foto is van 1923. Later werd hier Bioscoop Scala gebouwd. Ernaast het pand van Repko, met een prachtige gevel. Het torentje staat op het witte notarishuis aan de andere kant van de Gaslaan. In het pand van winkelier B. v.d. Hove is nu een speelgoedwinkel gevestigd.
De Liefkenstraat ter hoogte van de Poststraat omstreeks 1910. In de verte De Harmonie van Hotel Dommering. Op de voorgrond rechts het Joodse armenhuis met daarnaast (niet zichtbaar) de Joodse begraafplaats. Daarnaast aan de Schoolstraat stond de azijnfabriek, van R.J. Phaff, die op afstand goed te ruiken was.
Een mooie kaart van het postkantoor, dat in 1907 gebouwd werd.
Na enkele verbouwingen is het ook nu nog goed te herkennen.
De ingang was eerst aan de Poststraat en werd later verplaatst naar de linkerzijde, aan de Burg. Venemastraat. In het witte huis met geveltje woonde een bakker.
Aan de overzijde bevond zich de ambachtschool.
De Gedempte Venne omstreeks 1910. In de verte mosterdfabriek Witkop en daarvoor aan de Kleine Boschstraat, met het torentje, Dresselhuis. Via de Gedempte Venne voer men naar de Oosterhaven, die aan het eind van de negentiende eeuw werd gedempt.
Op de plek waar de fotograaf stond, was een brug met de naam Hoog Holtje.
De Binnenvenne, zoals de Gedempte Venne nu heet, omstreeks 1930. In het begin stond er nog een muziekkoepel op de plek van de fietsers. Aan de linkerzijde is de firma Koops lakken. Rechts nering zoals galanterieën, garen en band.
Later kwamen hier links en rechts mooie nostalgische benzinepompen.
De Buitenvenne in 1903, ter hoogte van de Verlengde Zuiderstraat. In het eerste huis rechts woonde een meubelmaker en later was hier een café. De bewoners van het witte huis ernaast nemen juist een lading uit het schip van de beurtschipper in ontvangst. Later stond op deze plek de winkel van DETA, die onder meer wasmachines verkocht.
Nog eens de Buitenvenne, maar nu omstreeks 1940, nadat het kanaal is gedempt.
Rechts zien we Drukkerij J. Bos en ernaast werden Singer en Greitzner (trap)naaimachines verkocht. Achter de auto een art-deco urinoir (pishokje)
om ‘de afstand’ van de cafés aan het Marktplein naar de Engel stil straat te overbruggen, alwaar ook weer een urinoir stond.
Als we de Buitenvenne richting Engelstilstraat lopen, komen we ter hoogte van de Moushörn deze fraaie Gereformeerde kerk met pastorie uit begin 1900 tegen.
Deze kaart is gestempeld in 1911 en laat de kerk in volle glorie zien,
met ervoor de prachtige smeedijzeren hekken. Later is de kerk uitgebreid.
Na de rotonde rechtsaf kom je in de Engelstilstraat.
Op deze plek lag vroeger een brug over de Buitenvenne.
Rechts de winkel uit de (plaatselijke) filmreclame ‘en nu de laatste,
….Westerhuis & Timmer.’ Hier kon je de acht foto’s uit het vierkante boxje laten afdrukken.
Bekende namen waren Slager Roege en Bico aan de linkerkant en niet te vergeten
Luppes met dampende verse ijsjes.
De Visschersdijk vanaf de Winschoter toren gezien. Hier ook veel winkels met namen als Adams muziekhandel en Epi Kuiper fietsen. Rechts woonde de bekende huisarts
Dr. Sissingh, tegenover de Lutherse Kerk. Links om de hoek stond het Winschoter Koekhuis, bekend om zijn ‘Kantkouke’ . Warm uit de oven het lekkerste.
Op deze kaart, die in 1922 verstuurd werd, de Engelsche Til met brugwachterwoning.
In de verte de schoorsteen van Stoomsteenfabriek Strating. Karakteristiek was het geluid van de grijper die de klei uit de schuiten haalde.
Op de mulo-school aan de overzijde was dit duidelijk te horen.
Links stond de Marechausseekazerne, waarin zich later eierhandel Venema vestigde.
Een opname van de in 1880 geplaatste Langestraatbrug. Ook hier een fraai smeedijzeren urinoir voor de mannen, die op een bankje gezeten, de scheepvaart gadesloegen.
We zien hier Woninginrichting Boven en rechts Bakkerij Engelmoer, thans Drukkerij Bos.
Er tussen in nog een schoenhandel en een vleeschhouwerij.
De Langestraat doet zijn naam echt eer aan. Vanaf de brug links de winkels van Tepper en Bakker Drent en later kwam er een automatiek bij. Voor Drukkerij J. Bos komt men in de Gassingel, richting het RK Ziekenhuis en de mulo-school.
Rechts had je onder andere De Maan en volgens het verkeersbord, rechts aan de gevel,
is het verboden om met koeien en paard- en wagens de straat in te lopen.
Een mooi overzicht op het Winschoterdiep, dat dwars door de stad werd aangelegd. Dit diep is eind 1960 gedempt. Links de Trekweg, waarover scheepsjagers boten aan een touw naar Groningen trokken. Rechts de Grintweg met onder andere het trapgevelhuis van Meems op de hoek van het Zandpad. Winschoten had vroeger vier molens.
Nu zijn dat er nog drie. Op deze kaart staat de molen van Edens.
Het Omsnijdingskanaal zoals het er in de jaren 1950 uitzag. Inmiddels was het Groene Kruisgebouw van de Bosstraat verplaatst naar de Vincent van Goghlaan en bereikbaar via een houten brug, aangelegd door aannemer K.H. Scholte. De schoorsteenpijp is van Strokartonfabriek Reiderland, die in de jaren zeventig is gesloopt.
Een prachtige kaart van de ambachtschool zoals deze rond 1900 werd gebouwd. Aan de rechterzijde was tevens de vakschool voor meisjes. De ambachtschool werd in de jaren vijftig gesloopt en herbouwd. Op deze kaart ligt het terrein nog braak, waar later in 1907 het postkantoor zou worden gebouwd.
De Oudewerfslaan was rond 1910 nog een statige laan met veel bomen.
Vanaf de Grindweg, met op de hoek het mooie woonhuis van kweker Kloosterhuis,
kom je bij theekoepel De Burcht. Later werd deze Christelijke school gebouwd
omdat het gebied rechts werd bebouwd.
wordt vervolgd…