Woning (voorheen Waborg Bouwadvies en Projectontwikkeling) aan de Hendrik Westerstraat 115 Rijksmonument
Waborg – partner voor bouwadvies, bouwmanagement, technisch vastgoedbeheer en projectontwikkeling.
Daarvoor was deze woning de Hervormde Pastorie – De Hervormde pastorie van Oude Pekela, gebouwd in het midden van de 19e eeuw.
Deze pastorie is de opvolger van een pastorie die ten westen van en pal voor de Hervormde kerk van Oude Pekela stond en in 1846 werd afgebroken. In dezelfde vergadering waarin werd besloten de oude af te breken, besloten de kerkvoogden tot het weer opbouwen van een nieuwe pastorie met schuur.
Het bouwjaar van de in 1846 afgebroken pastorie is niet bekend. Van een pastorie van de Hervormde gemeente te Oude Pekela wordt voor het eerst melding gemaakt in 1665 toen de bisschoppelijke troepen van de bisschop van Münster, die op dat moment actief waren in het noorden van Nederland, schade toebrachten aan kerk en pastorie in Pekela.
De pastorie lag destijds in het Westerwoldse deel van Oude Pekela. In verband met hun veiligheid hadden de inwoners van het landschap Westerwolde in 1316 een verdrag met de bisschop van Münster gesloten. Men betaalde hoendergeld als belasting in ruil voor bescherming tegen vreemde overvallers. De inwoners beloofden uit ieder huis, waaruit rook opging, eeuwig en erfelijk, jaarlijks op St. Michiel (29 september) een hoen te betalen en hulp te verlenen bij oorlog. De bisschop daarentegen deed in ruil daarvoor de toezegging Westerwolde in zijn bescherming te nemen.
In 1807 meldde dominee Meurs, omdat de pastorie over maar liefst acht schoorstenen beschikte waarvoor hij belasting moest betalen, aan de bestuurders van de stad Groningen, (die eigenaar was van de pastorie) dat hij alle schoorstenen voor zijn huishouding niet nodig had. Hij stelde voor dat de stad voor vier van deze schoorstenen de betaling voor zijn rekening zou nemen omdat de pastorie mede diende tot huisvesting voor de Raadsgecommitteerden van de stad die elk jaar in Pekela op bezoek kwamen. De stadsregering besloot daarop dat in het vervolg vier schoorstenen ten laste van de predikant zouden komen en dat zij verder ging bezien of de andere vier misschien verwijderd konden worden.
Uit gezondheidsoverwegingen werden in 1882 de grachten rondom de tuin van de Hervormde pastorie gedempt, waarna daarop een hek werd geplaatst. In 1976 stuitten werkers, tijdens het graven van een rioolput in de pastorietuin, op een aantal plavuizen. Deze plavuizen, die op een diepte van 1.70 meter werden gevonden, zijn wellicht afkomstig van een keldervloer van de vroegere, in 1846 afgebroken, pastorie.
Nederlands Hervormde Kerk protestantse gemeente aan de Hendrik Westerstraat 114 / Wedderweg Rijksmonument (Kerk en toren)
Herv. Kerk en toren op ruim Kerkhof. Langgerekt zaalgebouw gesticht in 1683 en in 1783 vergroot; torn uit 1804 die boven de nok van het kerkdak door afschuining van de hoeken beëindigd is om bekroond te worden door een sierlijk achtzijdig koepeltje.
In de kerk preekstoel met gedraaide hoekbalusters; bijbehorend achterschot en klankbord. Met ijzer beslagen offerblok. Compleet bijeen behorend meubilair van paneelwerk met gesneden lijsten. Van het doophek is nog slechts een gedeelte over met vier knoppen.
Gedenksteen voor H. Wester. In de pastorietuin voetstuk (grafmonument ?) met de naam van de schoolopziener H. Wester.
Orgel in 1865 gemaakt door P. van Oeckelen. Mechanisch smeedijzeren torenuurwerk circa 1580. Gerestaureerd door de Fa. Koek te Midwolda en van een electrische opwinding voorzien.
Aan de toren zit op een houten bord, schuin geplaatst in de hoek van de zijgevel, een zonnewijzer.
Woning (voorheen Vrije Evangelische Kerk) aan de Eltjeswijk 13
Het orgel is gebouwd door Bakker & Timmenga in 1920 voor de Vrij Evangelisch Gemeente in Leeuwarden. In 1969 is het orgel overgeplaatst naar de Vrij Evangelische kerk in Oude Pekela door firma Mense Ruiter.
Orgel (foto Michiel van ’t Einde)
De oude leden overlijden en de jeugd blijft weg. De ontkerkelijking is duidelijk zichtbaar in de vrije evangelische kerk in Oude Pekela. Het kerkbestuur ziet daarom geen andere weg: de kerk is te koop gezet en de gemeenschap wordt opgeheven.
In 2018 is de kerk te koop gezet en de gemeente is op 31 maart 2019 opgeheven. In 2020 Kerk heeft woonbestemming en staat te koop.
De gemeente is ontstaan uit het in 1877 opgerichte Genootschap tot Verbreiding der Waarheid. De gemeente is geïnstitueerd door ds. A. Mooij uit Winschoten op zondag 22 sept. 1889. In 1893 vond aansluiting plaats bij de bond van vrije evangelische gemeenten in Nederland. Eerste voorganger van de gemeente was ds. P. Douma uit Oude-Leije. Gedurende 11 jaar heeft hij de gemeente met de meeste toewijding gediend. In 1900 vertrok hij naar Nijmegen. Opvolger van deze eerste voorganger was ds. H. Stavinga. Hij heeft van 1901-1912 in Oude Pekela gestaan, om dan naar Bergen te vertrekken. Van de latere voorgangers willen we slechts vermelden ds. M. van der Vlis, thans te Goes en ds. D.W. Veldkamp, thans te Leeuwarden, die beiden hun beste krachten tot opbouw van de gemeente hebben gegeven. Voorganger in 1939 is ds. T.H. Penninga, die, gekomen van Breskens, zich op 20 november 1938 aan de gemeente Oude Pekela verbond. Op 5 maart 1952 wordt het gerestaureerde kerkgebouw van de vrije evangelische gemeente weer in gebruik genomen. Het is een kerk in een kerk geworden, want de muren van het oude gebouw zijn blijven staan. Nog kan worden gemeld, dat van de gemeente de volgende verenigingen uitgaan: zondagsschool, jongelingsvereniging, grote en kleine meisjesvereniging, terwijl de gemeente een eigen zangkoor bezit. De gemeente bestaat in 1949 60 jaar.
Nieuwe betonbrug over de Eltjenswijk, foto: Kral, Carel Het hoge gebouw aan de wijk is van de Vrij Evangelische Gemeente, links van de brug kruidenier Heuving.
De Vrij Evangelische kerk aan de Eltjenswijk 1955 , foto: Kral, Carel
Gereformeerde kerk “het Anker” aan de Hendrik Westerstraat 205 / Vijverlaan
Kerk gebouwd in 1980 op plaats van de oude Gereformeerde kerk. O.a. zijn stenen van de oude kerk gebruikt. PKN-kerk samen met de Hervormde kerk. De kerkdiensten worden nu in deze kerk gehouden.
Het orgel is gebouwd door P. van Oeckelen in 1857 voor de Westerkerk in Harlingen. In 1896 is het orgel overgeplaatst naar Gereformeerde Kerk in Oude Pekela. Het orgel is in 1980 overgeplaatst naar Het Anker in Oude Pekela.
De gereformeerde kerk van Oude Pekela met ernaast de pastorie, waar het echtpaar Stoppelman ondergedoken zat in de oorlog.
Gebeurtenis – Kerkgebouw Het Anker in de verkoop in Januari 2015 – Het kerkgebouw van de vroegere gereformeerde gemeente in Oude Pekela, Het Anker, staat te koop. Ook de bij behorende kosterswoning kan worden gekocht. De eerdere geloofsgemeenschap, die enige tijd geleden fuseerde met de plaatselijke hervormden tot PKN Oude Pekela, houdt vanaf eind vorig jaar alleen nog maar diensten in de Wedderwegkerk, tot voor enige tijd het bedehuis van de hervormden.
De Sint Willibrorduskerk in Oude Pekela sluit binnenkort de deuren. Op Tweede Paasdag wordt de laatste mis in de rooms-katholieke kerk gehouden. Tijdens een viering zondag gaf bisschop Ronald Cornelissen uitleg aan kerkgangers over de voorgenomen sluiting.
Buiten de kerk reageren bezoekers gelaten. ‘Mijn overgrootvader was hier bij de eerste mis, ik ben bij de laatste’, zegt een vrouwelijke kerkganger. ‘Ik ben hier groot geworden’, zegt een ander.
Combinatie van factoren
Volgens de bisschop speelt een combinatie van factoren mee bij de sluiting. ‘We redden het gewoon niet, soms financieel niet, soms door een tekort aan vrijwilligers en soms omdat het kerkbezoek heel laag is.’ Op termijn moest volgens de bisschop daarom de kerk in Oude Pekela sluiten.
In april wordt bovendien de kerk gerestaureerd vanwege schade door aardbevingen. ‘Het duurt zeker een jaar voordat de kerk weer open kan’, zegt Cornelissen. Daarop is besloten de kerk definitief met Pasen al te sluiten. ‘We hebben ook bij corona gemerkt dat als je een kerk een jaar dicht doet of langer, mensen afhaken. Die gaan ergens anders naartoe of zijn gewend om de viering via livestream te volgen. Dus wat hou je op een gegeven moment nog over?’
Vragen en frustratie
Onder de bezoekers leven ook veel vragen. ‘Waarom deze kerk en niet een andere?’, vraagt een kerkganger zich af. ‘Waarom eerst renoveren en dan alsnog verkopen?’ vraagt een ander. ‘En waar gaat dat geld dan naartoe?’
‘Er was iemand die best geëmotioneerd was en dat snap ik ook wel,’ zegt Cornelissen. ‘Als je hier bent opgegroeid, je hier bent gedoopt, wellicht getrouwd, of je je ouders vanuit de kerk begraven hebt, dan heb je een emotionele band met zo’n gebouw.’
Volgens bisschop Cornelissen is de keuze gemaakt door het bestuur van de parochie, dat een gebouwenplan opstelde voor de komende jaren. ‘De andere geloofsgemeenschappen in deze regio zijn sterker’, zegt hij. ‘Daar zijn meer vrijwilligers en meer reuring.’
Maar niet alle kerkgangers tonen onbegrip voor de sluiting. ‘Mensen zijn niet blind en doof en die zien ook wel dat de gemeenschap broos is, dat het ook allemaal niet kan.’
Minder gelovigen
De sluiting past in een bredere ontwikkeling. In Nederland neemt het aantal mensen dat bij een kerk hoort al tientallen jaren af. Inmiddels rekent bijna 6 op de 10 volwassenen zich tot geen enkele kerk.
Die ontkerkelijking begon al in de jaren zestig en speelt ook in Oost-Groningen, ziet Cornelissen. ‘60, 70 jaar geleden waren dat bloeiende plekken, maar heel veel katholieken zijn weggegaan of oud geworden. We zien dat het aantal katholieken en kerkbezoeken zijn gekrompen.’
Cornelissen: ‘Het in de lucht houden kost ontzettend veel geld elk jaar. Ik was enkele weken geleden in een parochie, die heeft per jaar een tekort van 400.000 euro. Dat houd je natuurlijk niet lang vol.’
Toch ziet de bisschop ook voorzichtig hoopvolle signalen. Volgens hem melden zich de laatste tijd juist weer meer jongeren bij de kerk. ‘Met Pasen zal ik dertien jongeren dopen in Veendam’, zegt hij. ‘Dat is jarenlang niet voorgekomen, dat is er normaal nul of één.’
Wat er na de restauratie met het kerkgebouw gebeurt, is nog niet bekend. Cornelissen: ‘We zetten erop in dat het gebouw blijft en dat het een mooie andere functie voor de gemeenschap krijgt, maar we zullen het dan niet meer als vierplek hebben.’
De opbrengst van een eventuele verkoop wordt volgens de bisschop gebruikt om de andere kerken in de regio in stand te houden.
Voor de kerkgangers uit Oude Pekela betekent de sluiting dat zij voor vieringen moeten uitwijken naar andere plaatsen in de regio, zoals Winschoten en Veendam. De Sint-Bonifatiuskerk in Nieuwe Pekela is nu nog een optie, maar ook deze kerk dreigt op termijn te sluiten.
Niet alle kerkgangers zijn van plan om naar een van de andere kerken te gaan, zegt een bezoeker: ‘Als deze kerk sluit, volg ik de mis wel op tv.’
Aardbevingsschade St. Willibrorduskerk Oude Pekela: Benefietconcert moet restauratie dichterbij brengen.
OUDE PEKELA (15 november 2025) – De monumentale katholieke St. Willibrorduskerk uit 1895 heeft forse aardbevingsschade opgelopen. In het Rijksmonument zijn scheuren zichtbaar, pleisterwerk is aangetast en op meerdere plaatsen is de vloer verzakt. In de karakteristieke oude vloertegels loopt een dikke scheur. Volgens het bestuur is er geen acuut gevaar en kunnen kerkdiensten gewoon doorgaan, maar een omvangrijke restauratie is noodzakelijk.
Aardbevingsschade en sluiting voor vieringen: toekomst St. Willibrorduskerk onzeker
OUDE PEKELA (9 maart 2026) – Op Tweede Paasdag wordt in de St. Willibrorduskerk de laatste Heilige Mis gevierd.
De monumentale St. Willibrorduskerk uit 1895 heeft forse aardbevingsschade opgelopen. In het Rijksmonument zijn op meerdere plekken scheuren zichtbaar, het pleisterwerk is aangetast en delen van de vloer zijn verzakt. In de karakteristieke oude vloertegels loopt inmiddels een duidelijke scheur. Een omvangrijke restauratie is noodzakelijk om verdere schade te voorkomen.
Waarom is er geen plan voor de St. Willibrorduskerk in Oude Pekela
Burgemeester Jaap Kuin van Pekela dringt erop aan snel te overleggen met het bisdom Noord-Nederland over de toekomst van de St. Willibrorduskerk in Oude Pekela. Na een drukbezochte, emotionele bijeenkomst van parochianen deze week bleek volgens Kuin dat er geen concreet plan bestaat voor het iconische kerkgebouw, dat na de laatste dienst op Tweede Paasdag gesloten wordt. Dat gebrek aan visie baart hem zorgen: hij wil voorkomen dat de kerk verloederd en eenzelfde lot ondergaat als een jarenlang leegstaande houtzagerij in de gemeente.
Volgende week spreekt Kuin met het bestuur van de Oost-Groninger parochie — waartoe vijf katholieke kerken behoren — om te horen hoe de kerk na de sluiting wordt beveiligd en onderhouden. Hoewel er nog ongeveer een jaar herstelwerkzaamheden plaatsvinden in verband met aardbevingsschade, vindt Kuin dat het bisdom en het parochiebestuur verantwoordelijk zijn voor toezicht en beveiliging zodra de erediensten stoppen. De gemeente wil actief meedenken over oplossingen en vraagt betrokkenheid bij de besluitvorming; Kuin was verbaasd dat de gemeente niet eerder is geraadpleegd en vroeg bijvoorbeeld of antikraak mogelijk wordt.
Het parochiebestuur heeft aangegeven het beheer en onderhoud van de begraafplaats wel te blijven verzorgen, wat voor de gemeente een zorg minder is. Algemeen past de situatie in een breder beeld van kerksluitingen in Nederland door teruglopende ledenaantallen en financiële krapte.
laatste kerkdienst
Op Tweede Paasdag (maandag 06 april 2026) vindt de laatste kerkdienst plaats in St Willibrorduskerk Oude Pekela. Daarna sluit de kerk. (Foto: Archief/Corne Sparidaens)
zondag 8 maart 2026 (bron rtv noord)
OUDE PEKELA – De Sint Willibrorduskerk zal binnenkort haar deuren sluiten. Op Tweede Paasdag wordt de laatste mis gehouden in de rooms-katholieke kerk. Daarmee komt een einde aan tientallen jaren kerkelijk leven op deze plek.
Tijdens de zondagse viering gaf Ronald Cornelissen van het Bisdom Groningen-Leeuwarden toelichting op het besluit. Volgens het bisdom spelen meerdere factoren een rol bij de sluiting, waaronder teruglopend kerkbezoek, een tekort aan vrijwilligers en financiële uitdagingen.
Daarnaast staat er binnenkort een restauratie van het kerkgebouw gepland vanwege schade door aardbevingen. Die werkzaamheden zullen naar verwachting ongeveer een jaar duren. In combinatie met de afnemende betrokkenheid bij de parochie is besloten om de kerk niet opnieuw te openen voor vieringen.
Het besluit is genomen in het kader van een breder gebouwenplan van de parochie voor de komende jaren. Binnen de regio blijken andere geloofsgemeenschappen meer draagkracht te hebben, met meer vrijwilligers en meer activiteiten.
De sluiting van de kerk past in een landelijke ontwikkeling waarbij steeds minder Nederlanders zich verbonden voelen met een kerk. Het aantal kerkgangers en actieve parochianen is de afgelopen decennia sterk afgenomen, ook in Oost-Groningen.
Wat er na de restauratie met het kerkgebouw gaat gebeuren, is nog niet vastgesteld. Het bisdom wil graag dat het gebouw behouden blijft en een nieuwe functie krijgt voor de gemeenschap. De opbrengst van een eventuele verkoop zou gebruikt worden om andere kerken in de regio te ondersteunen.
Voor de katholieke gelovigen uit Oude Pekela betekent de sluiting dat zij voortaan voor vieringen moeten uitwijken naar kerken in omliggende plaatsen, zoals Winschoten en Veendam. Ook de Sint-Bonifatiuskerk is nog een mogelijkheid, al is ook daar de toekomst onzeker.
2021
2021
2021
2014
2010
1992
De Sint-Willibrorduskerk aan de Feiko Clockstraat 228 Rijksmonument
De Sint-Willibrorduskerk is een rooms-katholieke kerk, ook wel genoemd de Roomse Toren, de toren is 65 meter hoog.
Naar ontwerp van Nicolaas Molenaar gebouwde in 1896 gewijde neogotische kruisbasiliek met 3/5 gesloten apsis en rechthoekige zijkapellen. Met leien gedekte toren. Toren met twee nissen aan iedere zijde, frontale en hoge naaldspits. Spitsboogvensters. Het terrein begrensd door een eenvoudig eind-19e-eeuws gietijzeren hek.
Karakteristiek in de lintbebouwing langs het Pekeler Hoofddiep gesitueerd en ten opzichte van de rooilijn teruggeplaatst, uit donkere baksteen opgetrokken gebouw, waarvan de plattegrond de dispositie weerspiegelt.
Het interieur is uitgevoerd in lichtere steensoorten: de bundelpijlers in helderrode steen met natuurstenen lijstkapitelen en hardstenen basementen; de ribben en gordelbogen in rode, de gewelfschelpen in gele baksteen; de muurvlakken zijn gepleisterd.
De vensters van koor en zijkapellen zijn kleurig beglaasd.
De neogotische inventaris – waaronder drie altaren in kalksteen, de preekstoel, heiligenbeelden en lichtarmaturen – uit het Utrechtse atelier Menegelberg – geheel intact.
Twee-klaviers orgel gebouwd door C.B. Adema en Zonen in 1888.
In 1896 gewijde neogotische kruisbasiliek van belang wegens haar karakteristieke ligging, haar architectonische vormgeving, haar inventaris-onderdelen en de eind-19e-eeuwse gietijzeren terreinbegrenzing.
Hervormde gemeente “Julianakapel” aan de H. Hindersstraat 20 Gemeentelijke Monument : Hervormde Kerk en Toren
De KERK maakt deel uit van de cultuurhistorisch waardevolle bebouwing van Oude Pekela. Het gebouw werd in 1916 gerealiseerd door de plaatselijke aannemer W. Kuiper. De kerk werd gebouwd voor de hervormde evangelisatievereniging van Oude Pekela. De Vereniging voor Evangelisatie in- en ten bate van de Hervormde Kerk te Oude Pekela werd in 1906 gesticht en was ontstaan uit de splitsing van de Hervormde kerk in afzonderlijke stromingen.
De kerkelijke Hervormde Gemeente, binnen de Gereformeerde Bond, heeft zich uiteindelijk genoemd naar de Julianakapel. Voor de bouw van de kerk en de pastorie werd de plaatselijk aannemer W. Kuipers aangesteld. Het nieuwe kerkgebouw werd op 14 mei 1916 ingewijd.
Achter de kerkzaal bevindt zich de consistoriekamer, die opgenomen is in het totale volume met T-vormige grondslag. In 1918 was de naastgelegen pastorie gereed. Dit woonhuis is later gemoderniseerd en valt buiten de aanwijzing.
In 1931 werd de kerk voorzien van een orgel, gebouwd in 1883 door Roelf Meijer voor de Gereformeerde kerk te Siddeburen. Meijer was een orgelbouwer uit Veendam. Hij bouwde en onderhield orgels in de provincie Groningen. Van zijn hand is bijvoorbeeld ook het grote en beschermde orgel in de Margaretha Hardenbergkerk te Wildervank uit 1867.
Het orgel is in 1965 door Koch gerestaureerd. Een complete restauratie van de kerk is uitgevoerd in 2010. Hierbij is onder andere het dak vernieuwd, is vloerverwarming aangebracht en zijn vensters geïsoleerd, met behoud van de oorspronkelijke decoratieve, gietijzeren roedevensters.
Het KERKGEBOUW betreft een zaalkerk op rechthoekige grondslag. De kerk is opgetrokken uit rode Groninger baksteen en wordt afgesloten met een zadeldak. Boven de entree een toren / dakruiter met ingezwenkte spits op vierkante grondslag. Op de voorgevel de tekst ‘Julianakapel’ in wit geschilderde letters en oorspronkelijk ‘Ned. Herv. Evangelisatie’. De rondboogvensters zijn voorzien van decoratieve gietijzeren roedeverdeling met invloeden van eclecticisme / neogotiek.
In het interieur zijn van belang het tongewelf rustend op decoratieve houten consoles, de gehoute preekstoel met galmbord en daarboven een spitsboogvormige nis, daterend uit de bouwtijd. Het in 1931 in de kerk geplaatste historische kerkorgel uit 1883 staat op een orgeltribune tegenover de kansel. De kerk kent een teruggerooide ligging en wordt omsloten door een decoratief ijzeren hekwerk uit de bouwtijd.
